شناسایی عوامل مؤثر بر اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی با استفاده از رویکرد سیستماتیک

چکیده

اجتناب مالیاتی به عنوان استفاده قانونی از رژیم مالیاتی برای کاهش مالیات قابل پرداخت، با وسایلی که در چارچوب قانون یا حداقل در چارچوب قانون هستند، تعریف شده است. در مقابل، فرار مالیاتی عبارت است از هرگونه تلاش مالیات دهندگان برای فرار مالیاتی از طرق غیرقانونی، این امر به ویژه در اقتصاد های در حال توسعه، که شکاف عمیقی با اقتصاد های پیشرو در این زمینه دارند، ضروری می نماید. بنابراین هدف تحقیق حاضر، شناسایی عوامل مؤثر بر اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی با رهیافت فراترکیب بوده و در تلاش است یافته هاي مطالعات صورت گرفته در این خصوص را به صورت نظامند بررسی کرده و براساس فرایند شکل گیري و دستاورد ارائه شده، به تحلیل آنها بپردازد. براي این منظور، با مراجعه به اسناد و مدارك معتبر قابل دسترس و پس از بررسی اطلاعات منابع انگلیسی از سال 2010 تا 2024 و فارسی 1390 تا 1403، از میان انبوه مقالات اولیه، تعداد 31 مقاله مناسب شناسایی شدند. به منظور تحلیل مقالات منتخب، مفاهیم تشکیل دهنده، ابعاد و مؤلفه هاي تأثیرگذار، از روش تحلیل محتوا و با حضور تعدادي از صاحب نظران و خبرگان استفاده شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که عوامل دموگرافیک تحصیلات، عوامل اداری و سیاسی، عامل روانی، عامل دولت، مکانیزم حاکمیت شرکتی، مسائل مالی، نقش سازمان مالیاتی و سیاست ها، جنبه های رفتاری، فرآیند پیچیده، نفوذ سیاسی، عوامل فرهنگی اداری و سازش در تعقیب مالیاتی از عوامل موثر اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی هستند. این تحقیق به تنظیم‌کنندگان مالیاتی بینش‌هایی برای بهبود مقررات و کاهش فعالیت‌های فرار مالیاتی و فرار مالیاتی ارائه می‌کند. همچنین تلاش برای ارائه راهنمایی برای دانشگاهیان هنگام بررسی اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی در ایران است که به توسعه ادبیات این حوزه کمک می کند.