مدیریت شهری و نقش آن در توسعه کشاورزی پایدار

چکیده

کشاورزی شهری به‌عنوان بخشی از سیستم غذایی محلی، هم‌زمان ظرفیت‌های اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی فراهم می‌آورد و می‌تواند یکی از ابزارهای مؤثر در جهت‌گیری شهرها به سمت توسعه پایدار باشد. مدیریت شهری در نقش یک بازیگر نهادی و سیاست‌گذار محلی، با تنظیم‌گری کاربری اراضی، تدوین و اجرای سیاست‌های تشویقی، تأمین زیرساخت‌ها (آب، فضای سبز، بازارها)، پشتیبانی فنی و آموزشی و تعامل با سایر نهادها می‌تواند شرایط لازم را برای گسترش و نهادی‌سازی کشاورزی شهری ایجاد کند. از سوی دیگر، چالش‌هایی چون رقابت بر سر زمین، محدودیت‌های قانونی و مقرراتی، آلودگی محیط زیست (خاک و آب)، مشکلات بهداشتی، ضعف ظرفیت‌های نهادی و بازار و فقدان هماهنگی بین‌بخشی مانع بهره‌برداری کامل از مزایای کشاورزی شهری می‌شوند. در این مقاله تلاش شده است نقش و ظرفیت‌های مدیریت شهری در توسعه کشاورزی پایدار تبیین، چارچوب نظری مناسب برای تحلیل ارائه و تجربه‌ها و ابزارهای سیاستی مؤثر (از جمله برنامه‌ریزی کاربری زمین، مقررات زون‌بندی مناسب، بازارسازی محلی، مدیریت آب و پسماند، خدمات آموزشی و تدارک فناوری‌های کم‌هزینه) شناسایی و تحلیل شوند. مروری بر ادبیات بین‌المللی و منابع داخلی نشان می‌دهد که موفقیت سیاست‌های شهری در حوزه کشاورزی به درک متقابل بین اهداف شهری (مسکن، ترافیک، بهداشت عمومی، فضای سبز) و اهداف غذایی ـ کشاورزی نیاز دارد و مستلزم رویکردی یکپارچه، مبتنی بر مشارکت ذی‌نفعان و ظرفیت‌سازی نهادی است. در نهایت، پیشنهادهایی سیاستی و چارچوب اجرایی برای شهرداری‌ها جهت ادغام کشاورزی در برنامه‌های توسعه شهری ارائه شده است، شامل مسیرهای عملیاتی برای اصلاح مقررات، طراحی بسته‌های تشویقی مالی و فنی، توسعه بازارهای محلی و اقدامات حفاظتی در برابر آلودگی و مخاطرات بهداشتی. این مقاله می‌تواند مرجع کاربردی برای مدیران شهری، برنامه‌ریزان شهری و پژوهشگران حوزه محیط‌زیست و توسعه شهری باشد.