کاربرد فناوری‌های نوین در مدیریت کشاورزی و ارتقای بهره‌وری

چکیده

کشاورزی همواره یکی از ارکان اساسی اقتصاد و حیات اجتماعی جوامع بوده و امروزه با چالش‌های فزاینده‌ای همچون رشد سریع جمعیت، کاهش منابع طبیعی، تغییرات اقلیمی و نیاز روزافزون به امنیت غذایی مواجه است. در چنین شرایطی، فناوری‌های نوین به‌عنوان عاملی تحول‌آفرین در مدیریت کشاورزی و ارتقای بهره‌وری مطرح شده‌اند. توسعه فناوری‌های دیجیتال، اینترنت اشیاء  (IoT)و کشاورزی دقیق (Precision Agriculture)، پهپادهای پایش مزرعه، روباتیک کشاورزی و سیستم‌های هوشمند آبیاری، توانسته‌اند مسیر گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی مدرن را هموار کنند (FAO, 2021). این فناوری‌ها علاوه بر بهبود عملکرد و افزایش بازدهی محصولات، نقش مهمی در صرفه‌جویی منابع، کاهش ضایعات و ارتقای کیفیت محصولات کشاورزی ایفا می‌کنند (Zhang et al., 2019). برای مثال، کشاورزی دقیق با استفاده از داده‌های سنسوری و ماهواره‌ای، امکان تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را برای کشاورزان فراهم می‌کند؛ پهپادها با تصویربرداری هوایی می‌توانند الگوهای رشد گیاهان و وضعیت سلامت خاک را تحلیل نمایند؛ و اینترنت اشیاء با اتصال تجهیزات هوشمند به شبکه، نظارت و کنترل لحظه‌ای مزارع را ممکن می‌سازد (World Bank, 2020). با وجود مزایا، توسعه این فناوری‌ها با چالش‌هایی همچون هزینه‌های بالا، نیاز به زیرساخت‌های فناورانه، آموزش ناکافی کشاورزان و شکاف دیجیتال بین مناطق شهری و روستایی همراه است (خلیلی، 1399). از این رو، توجه به سیاست‌گذاری کلان، حمایت دولت‌ها، ایجاد بسترهای آموزشی و توسعه فناوری‌های بومی، برای تحقق بهره‌وری پایدار کشاورزی ضروری است. این مقاله به بررسی کاربردها، مزایا، چالش‌ها و آینده فناوری‌های نوین در مدیریت کشاورزی و ارتقای بهره‌وری می‌پردازد. در ابتدا مبانی نظری و پیشینه پژوهش در این حوزه مرور می‌شود، سپس نقش فناوری‌ها در حوزه‌های مختلف مدیریت کشاورزی تحلیل خواهد شد. در نهایت، راهکارهایی برای غلبه بر موانع موجود و حرکت به سمت کشاورزی فناورانه و پایدار ارائه می‌گردد.